Nhiều người cẩn thận bôi thoa mỗi ngày nhưng da vẫn bong tróc, hoặc ngược lại, vừa bôi xong đã thấy nặng mặt và lên mụn. Vấn đề thường không nằm ở việc bạn mua mỹ phẩm đắt hay rẻ, mà nằm ở việc bạn chưa nắm rõ sự phân vai của các nhóm thành phần trong kem dưỡng ẩm. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết cơ chế hoạt động của 3 nhóm thành phần cốt lõi dựa trên nền tảng khoa học mỹ phẩm, giúp bạn nhìn nhận lại thói quen chăm sóc da của mình.
Mục lục bài viết 11
Hiểu về hiện tượng khô da và mục đích thực sự của kem dưỡng
Theo Lab Muffin, hiện tượng khô da hiểu một cách đơn giản nhất là khi làn da của bạn đang bị thất thoát đi một lượng nước quá lớn. Trong thuật ngữ chuyên môn, quá trình này được gọi là hiện tượng mất nước qua biểu bì (Transepidermal Water Loss – TEWL). Nước từ sâu bên trong da bốc hơi ra ngoài không khí, để lại một bề mặt thô ráp, thiếu sức sống.
Lúc này, công dụng cốt lõi của một sản phẩm kem dưỡng là làm chậm lại quá trình bốc hơi nước đó, đồng thời phục hồi kết cấu mềm mại nguyên bản của làn da. Tuy nhiên, một lọ kem không hoạt động nhờ vào một “phép màu” duy nhất. Nó là sự phối hợp nhịp nhàng của các thành phần trong kem dưỡng ẩm được chia thành 3 nhóm cơ bản.
Giải phẫu 3 nhóm thành phần trong kem dưỡng ẩm cốt lõi
Bất kỳ sản phẩm nào có chức năng dưỡng ẩm trên thị trường cũng sẽ được cấu thành từ sự cân bằng giữa 3 nhóm: chất khóa ẩm, chất hút ẩm và chất làm mềm. Dưới góc độ hóa học, chúng có cấu trúc và chức năng hoàn toàn khác biệt.
Chất khóa ẩm (Occlusives) – Hàng rào giữ nước
Chất khóa ẩm hoạt động như một nắp đậy. Chúng làm chậm sự bay hơi của nước từ da bằng cách tạo ra một lớp màng dầu mỏng bao phủ lên bề mặt.
Về mặt cấu trúc hóa học, nhóm này bao gồm các chuỗi carbon zigzag kéo dài. Khi các phân tử sở hữu một chuỗi carbon dài như vậy, chúng mang đặc tính “dầu” – nghĩa là không hòa tan tốt trong nước và không dễ bốc hơi. Nhờ bản chất này, chúng trở thành những chất khóa ẩm (Occlusives) vô cùng tuyệt vời.
Theo số liệu từ bài gốc, Petroleum jelly (còn được biết đến rộng rãi dưới dạng Vaseline) là một trong những chất khóa ẩm cực kỳ hiệu quả, cho thấy khả năng giảm đến 98% lượng nước bốc hơi trong một số thử nghiệm đo lường. Các ví dụ điển hình khác của nhóm này bao gồm Lanolin (mỡ cừu), Mineral oil (dầu khoáng), các dạng Silicones (như Dimethicone), dầu thực vật, Cetyl alcohol, Stearic acid hay sáp ong (Beeswax).
Lưu ý rằng, nhóm khóa ẩm phát huy hiệu quả cao nhất khi được thoa lên nền da vẫn còn độ ẩm (ví dụ như ngay sau khi rửa mặt hoặc tắm xong). Tuy nhiên, nhược điểm của chúng là đôi khi mang lại cảm giác quá nhờn dính, gây nặng mặt.
Chất hút ẩm (Humectants) – Thỏi nam châm nước
Nếu chất khóa ẩm là chiếc nắp đậy, thì chất hút ẩm (Humectants) đóng vai trò là thỏi nam châm. Cơ chế của chúng là tóm lấy nước từ môi trường xung quanh và kéo nó lại trên bề mặt da của bạn.
Điểm thú vị về mặt hóa học của nhóm này là chúng chứa rất nhiều nhóm chức -OH hoặc -NH2. Chính các nhóm này đem lại năng lực liên kết và giữ nước mạnh mẽ. (Bài gốc có mô tả vui rằng, đối với các nhà nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, việc thao tác với các hóa chất chứa nhiều -OH hoặc -NH2 khá phiền phức vì chỉ cần một ngày trời ẩm ướt, những tinh thể trắng tinh có thể nhanh chóng hút nước và biến thành vũng bùn lầy).
Các thành phần quen thuộc của nhóm hút ẩm gồm có Glycerol, Urea, Hyaluronic Acid, Propylene glycol, Panthenol hay thậm chí là mật ong.
Tuy nhiên, có một giới hạn rất lớn của chất hút ẩm mà bạn cần biết. Chúng không chỉ hút nước từ không khí, mà còn có thể hút ngược nước từ các lớp sâu hơn của da (trung bì – dermis) kéo lên các lớp bề mặt (thượng bì – epidermis). Nếu bạn chỉ dùng chất hút ẩm trên da trần mà không có màng khóa lại, điều này có thể phản tác dụng: lượng nước vừa được kéo lên bề mặt sẽ nhanh chóng bốc hơi thẳng ra ngoài môi trường. Đó là lý do trong hầu hết các công thức, chất hút ẩm hầu như luôn luôn phải được kết hợp cùng một chất khóa ẩm. Nếu bạn đang mơ hồ giữa việc sử dụng các sản phẩm gốc nước và gốc dầu, bạn có thể tham khảo thêm về việc cấp nước và cấp ẩm khác nhau như thế nào.
Chất làm mềm (Emollients) – Vữa lấp đầy khoảng trống
Chất làm mềm (Emollients) không hẳn là một chất dưỡng ẩm “đúng nghĩa”. Chức năng chính của chúng không phải là thay đổi trực tiếp hàm lượng nước bên trong da. Thay vào đó, chúng làm mềm da bằng cách hoạt động như những lớp vữa lấp đầy các khoảng hở, khe nứt trên bề mặt biểu bì, hỗ trợ quá trình sửa chữa tự nhiên. Kết quả là làn da trở nên mịn màng và có độ đàn hồi linh hoạt hơn khi chạm vào.
Rất nhiều thành phần làm mềm vốn có bản chất là lipid và dầu, nên một số loại đồng thời cũng đóng luôn vai trò của chất khóa ẩm. Những cái tên thường gặp trong nhóm này là Jojoba oil, Vitamin E, Cholesterol, Isopropyl palmitate, hoặc Glyceryl stearate.
Tỷ lệ các thành phần trong kem dưỡng ẩm ảnh hưởng thế nào đến loại da?
Sẽ không có một lọ kem nào chỉ chứa 100% chất hút ẩm hay 100% chất khóa ẩm. Trong một sản phẩm thông thường, bạn sẽ cần một chút của từng nhóm thành phần trong kem dưỡng ẩm.
Tuy nhiên, lượng tương đối (tỷ lệ) của mỗi loại sẽ được các nhà bào chế điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với từng loại da và từng điều kiện khí hậu cụ thể.
Lấy bối cảnh môi trường nóng ẩm, da thường tiết nhiều bã nhờn, việc hướng dẫn chăm sóc da luôn phải đi kèm với sự thấu hiểu về nền da thực tế. Dựa trên phân tích từ bài gốc, những người có làn da dầu vốn dĩ có thể không cần đến sự hỗ trợ quá nhiều từ các chất khóa ẩm (Occlusives). Lượng dầu tự nhiên trên da họ đã đảm nhận một phần vai trò ngăn nước bốc hơi. Việc đắp thêm một tỷ lệ lớn các chất khóa ẩm từ bên ngoài không những gây cảm giác bóng nhờn mà trên thực tế còn có thể dẫn đến hệ quả sinh ra mụn.
Ngược lại, nếu bạn sở hữu một làn da khô bong tróc hay da quá nhạy cảm, một số chất hút ẩm mạnh có khả năng gây kích ứng nếu không được cân bằng bằng một lớp màng khóa ẩm vững chắc. Việc điều chỉnh các bước làm sạch và giữ ẩm đúng cách phải tuân theo một quy trình skincare chuẩn cơ bản sáng – tối để da có thời gian làm quen và thích nghi.
Làm thế nào để biết bạn đang dùng sai nhóm thành phần?
Khi bạn bôi kem dưỡng nhưng da vẫn khô đi sau vài tiếng, hãy kiểm tra lại bảng thành phần. Có thể sản phẩm của bạn đang chứa một tỷ lệ quá lớn chất hút ẩm (Humectants) như Hyaluronic Acid, nhưng lại thiếu đi nhóm khóa ẩm (Occlusives) đủ tốt. Hậu quả là nước bị kéo lên bề mặt và bốc hơi không kiểm soát.
Nếu bạn cảm thấy mặt mình như một “chảo dầu” và thường xuyên bít tắc, có thể kem dưỡng của bạn đang nghiêng về tỷ lệ chất khóa ẩm và làm mềm quá dày. Đối với những nền da đã dư thừa lipid, việc bổ sung liên tục màng kỵ nước chuỗi dài sẽ tạo ra sự bí bách không cần thiết.
Nắm được sự khác biệt giữa 3 nhóm thành phần trong kem dưỡng ẩm là bước đầu tiên để bạn đọc vị được sản phẩm mình đang dùng. Không có một hoạt chất nào là xấu, chỉ có sự phối hợp công thức chưa phù hợp với hiện trạng da của bạn tại thời điểm đó.
(Nguồn chuyên môn trong bài viết được tổng hợp và diễn giải từ: Lab Muffin Guide: What’s in a moisturiser?)
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Chất hút ẩm và khóa ẩm khác nhau thế nào?
Chất hút ẩm (Humectants) hoạt động như nam châm kéo nước từ môi trường và trung bì lên bề mặt da. Chất khóa ẩm (Occlusives) tạo một màng dầu để chặn đứng lượng nước đó không cho bay hơi ra ngoài.
Tại sao da dầu mụn lại sợ dùng kem dưỡng có nhiều chất khóa ẩm?
Vì chất khóa ẩm thường tạo màng kỵ nước lưu lại trên da. Với da dầu, lượng bã nhờn tự nhiên đã hoạt động như một lớp khóa ẩm nhẹ. Đắp thêm quá nhiều Occlusives có thể gây cảm giác nhờn dính, bí da và sinh ra mụn.
Tôi có nên dùng Hyaluronic Acid trần trên da không?
Hyaluronic Acid là một chất hút ẩm. Nếu thoa nó mà không có bước kem khóa ẩm (chứa Occlusives) đi sau, nó có thể kéo nước từ dưới da bạn bốc hơi ra môi trường, khiến da bạn càng khô căng hơn.
Cùng chủ đề